Noktalı virgülün, kullanım alanları

Türkçe yazan insanlarımız, noktalı virgüle, pek önem vermezler; böylece de, yazdıklarını anlamak, epeyce güç oluyor. Oysa, bu yazım kipi, kaçınılmazdır!

Açıklamaları, bir-kaç kümeye ayırıyorum; ve sizlere, örnekler sunuyorum. Ama bu örnekler, noktalı vigül kullanma olanaklarının, tümü değildir.

***

1-) Yüzeysel ve kaba bir bakış açısıyla, noktalı virgülün, ne anlama geldiğini anlayabilmeniz için, bir-kaç örnek sayıyorum:

- çünkü (zirâ)
- ama (fakat)
- ancak (lâkin)
- oysa (hâlbuki)
- yâni
- anlayacağınız
- dolayısıyla
- kaldı ki
- onun için
- buna göre
- bu doğrultuda
- bu bağlamda
- bu / şu durumda
- böylece
- demek (ki)
- demek oluyor (ki)
- göründüğü / görüldüğü gibi
- göründüğü / görüldüğü üzere
- bunun üzerine
- ek olarak
- artık
- belki
- belli ki
- bilinsin (ki) / bilesin (ki) / bilelim (ki) / bilesiniz (ki)
- öyleyse
- bilâkis
- bilhassâ
- aksine
- yalnızca (sâdece)
-
- hep / sürekli
- şimdi ise
- ben de / sen de / o da / biz de / siz de / onlar da
- sonuçta (nitekim)
- o yüzden / nedenden (sebepten) / gerekçeyle
- ondandır ki
- ondan ötürü / dolayı
- ne yazık ki (maâlesef)
- (bu da) demektir ki
- şimdi / şimdi de

***

Ayrıca, aşağıdaki seçenekler de, noktalı virgülün kullanımını, kaçınılmaz yapar.

***

2-) Önce, bir açıklama yapılııp, ardından da, gerekçesi aktarılırken, noktalı virgül kullanılır.


- Hâyır; o konuda yanılıyorsun.

- Geri döndüm; sensiz olamayacağımı anlamıştım.

- Utanma; kıvançlı ol!

- Umutsuzum; seni gördüğümde, usumu yitiriyorum!

- Erol'cum, oradan indiririm; ağbağına yükle.

- Ne yapın-edin; beni, bu delikten çıkartın!

- Dön-dolaş; yine bana gel.

- Yemin ederim; sen, bu işi başarabilirsin.

- Bırak, yâhu; sen, bu safsatan ile, ancak çocukları kandırabilirsin!

- Konu hakkında, öyle konuşanlar var; bana kalırsa, başka bakış açılarını da, gözardı etmemeliyiz.

- Bugün, işe gelmeyin; çok kötü görünüyorsunuz.

- Buradaki sorun, sizde; evin planlamasında değil.

- Ben de, bir araştırayım; bakalım, ne yapabiliriz.

- Aşkımız, ne güzeldi; bittiğinde anladım!

- Derdim çoktur; değmeyin bana, kızlar!

- Bütün adamlarını paketledim; tek başına kaldığından, teslim ol!

- Yıllar geçse de, inan; kalbim, yine senindir.

- Akşama, hiç bir yere söz vermeyin; yemeğe çıkacağız.

- Göreceksin; ne mutlu olacağız.

- Kim bilir; belki de, son derece başarılı olurduk.

***

3-) Ayrıca, çeşitli açıklamaları ve ögeleri, aynı tümcede sıraladığımızda, yine noktalı virgül kullanırız.


- Türkeş, Türk çocuğu; Ecevit, halk çocuğu; Erbakan, Müslümân çocuğu; biz, orospu çocuğu muyuz? (Süleyman Demirel)

- Bir-çok güzel kadın gördüm; bir-çok güzel sevgilim oldu; ama Bella, adının anlamından da, çok dahâ güzeldi; her şeyiyle, iyiden-iyiye bir tanrıçaydı!

- Yemedin, biriktirdin; içmedin, biriktirdin; gezmedin, biriktirdin; tozmadın, biriktirdin; eğlenmedin, biriktirdin; sevmedin, biriktirdin; sevişmedin, biriktirdin...!

- Kurulu bir yay gibisin; nağme dolu nay gibisin; otuzunda ay gibisin, benim güzel peri kızım.

- Geç bulmuştu; doyasıya sevememişti; erken kaybetmişti!

- Dön artık; benimle kal; bir dahâ gitme; ömrümün şarkısısın; ne olur, bitme!

- Hayvanlar, bakım isterler; sevgi isterler; ilgi isterler.

- Sıklıkla derneğe git; insanlar arasına karış; kendi kültürünü öğren.

- Bu kadın, deli; deli gibi âşık; tıpkı benim gibi.

- Gelmişim bunca yaşıma; yaşamımda, belirli bir düzen kurmuşum; artık durumumdan memnûnum; abartılı değişiklere, ne gerek var?

- Ne yapmalı; nerelere gitmeli; hangi mercîye anlatmalı; kimden, yardım istemeli?

***

4-) Bir konunun, açıklamasını genişletmek için, önce, bir vurgulama yaptıktan sonra, noktalı virgül kullanılır.


- İnan bana; bir süre sonra, bütün kuşkuların silinecek.

- Düşünüyorum da; böylesi, dahâ doğru olacak.

- Şu kadarı kesindir; geçmişten gelen husûmetleri, unutmalıyız.

- Bak; burada, gerçekler aktarılıyor.

- Unutmayın; ben, bir erkeğim.

- Sözümdeyim; ben, onu-bunu anlamam!

- Bu arada; şu Erol, gezintiden döndü mü?

- Dinle; yarın buluşalım mı?

- Görürsün; sana, neler edeceğim!

- Bilesin ki; son gülen, iyi güler!

- Söyle; bu kin, kimedir!

- Kim bilir; bu gidişin, dönüğü olacak mı?

- Desenize; türlü-türlü insanlar var.

- İşte; bunu demek istiyorum!

- Perki; bu durumda, ne yapabiliriz?

- Anlayacağın; bu gemiciğin ömrü de, bu kadar imiş.

***

5-) Aynı durumda, örneğin, gidince, olduğu zamân, vardığında, yaparsa türünden, sanki bir soru yöneltilir ve ardından da, açıklaması getirilir. Yâni soru kipi yerine, noktalı virgül kullanılır; aslinda, ortada, bir soru yoktur.


- Tâlihsizlik, insanı, bir vurdu mu; kişi, feleğini şaşırır!

- Önce, hâtırâ para nedir; onu anımsatalım.

- Buraya gelse bile, ne söyleyecek; hiç bilemiyorum.

- Evde olacak mısın; onu söyle!

- Bilime, katkı yaptı mı; önemli olan, yalnızca orasıdır.

- Erdal, şu ân kiminle; bunu, biliyor musun?

- Ben, dahâ ne yapayım; bir türlü anlamadım-gitti!

- Orta Asya'da, hâlen öyle midir; bilemeyeceğim, ama bu, o dönemlerden kalma bir geleneğimizdir.

- Bir genç kızın imgeleriyle oynamak, neymiş; göstereceğim sana!

- Ne kadar sevindim; bilemezsin.

- Tüm bunları tasarlayan varlık, kimmiş; merâk ediyorum.

- Ben, nasıl korktum; senin, haberin var mı!

- Söyler misiniz; burada, neler dönüyor?

***

6-) Karşılaştırma yapmak amacıyla da, noktalı virgül kullanılır.


- Size nâzik davranmayı, olasılıkdışı görüyorsanız, bana söyleyiniz; ben de size, istediğiniz biçimde davranabilirim.

- Bana, ne yapacağımı soruyorsunuz; size, hâddinizi bildireceğim!

- Bana, arkadaşının, kim olduğunu söle; ben de sana, senin, kim olduğunu söyleyeyim.

- Yağdı yağmur; çaktı şimşek!

- Bu Cumhûriyet, savaşla-kanla kuruldu; şimdi de, memnûniyetle telim edildi!

- Bahâr, sende kalsın; bende, acılar!

- O sevgili, senin; bu sevgili, benim.

- Umutsuz durumlar yoktur; umutsuz insanlar vardır.

- Gece, kurt yattı, sabâh, hırt kalktı!

- Dün, dündü; bugün, bugündür.

***

7-) Ardından sıralanacak seçenekleri, önceki veriden ayırmak için, anlam karmasaşını önlemek amacıyla, virgülün yerine kullanılır.


- Aydınlanma Hareketi olarak, bugün; Ankara, İstanbul ve İzmir’de yaptığımız bu basın açıklaması ile birlikte, bu davayı, kamuoyunun gündemine taşıyor ve davaya, müdahil olmak üzere, ilk dilekçeleri veriyoruz.

- Hem Yeryüzü üzerinde, hem uzayda; araştırma, dostluk, barış ve bilim uğrunda yayılmalıyız!

- Cumhuriyet'in kurucu değerlerine, ilkelerine ve kurucu önderlerine, ders kitaplarında, oldukça az yerverildiğini ve sonuç olarak, öğrencilerin; laik, bilimsel ve aydınlanmacı eğitim hakkının, gaspgeldiğini göstermektedir.

- İstanbul, Düzce ve Niğde belediye başkanları, Erdoğan’ın isteğine uyarak, istifâ ederken; Ankara, Bursa ve Balıkesir belediye başkanları ise, istifâ etmedi.

- Oysaö O, sizin için; kulakları, gözleri ve gönülleri yaratandır.

- Milli Gazete’nin iddiâsına göre, yeni üniversite giriş sınavının ilk oturumunda, başta din kültürü olmak üzere; tarih, coğrafya, felsefe testlerinin olmayışı, imam-hatip öğrencilerini etkileyecek.

- 16 Nîsan Referandumu'nda; Eyüp, Esenyurt, Küçükçekmece ve Üsküdar'da, ‘hâyır' çıktı.

- Müslümanlar; pâdişâhlığa, saltanâta, hilâfete geri dönmeyi değil; Cumhuriyet'i, demokratikleşmeyi, demokrasiyi, nasıl götürebiliriz; bunları düşünmelidir.

- Bu mu bize; dürüstlüğü, erdemi, vicdânı ve doğruluğu anlatacak olan kişi!

- Dünyâ üzerinde ve uzayda, her yöne; barış, dostluk, bilim, sanat ve felsefe ışığında yayılmalıyız.


Not: Yukardaki tümcelerden birini, şöyle de yazabilirsiniz:

- Müslümânlar, pâdişâhlığa-saltanâta-hilâfete geri dönmeyi değil; Cumhuriyet'i, demokratikleşmeyi, demokrasiyi, nasıl götürebiliriz; bunları düşünmelidirler.

***

Ayrıca: Bağlaçtan önce, noktalı virgül ya da nokta


Târih: 26.10.2017 | Tıklama: 12 | Bölüm: Güzel Türkçe'miz



Bu bölümde, tüm yazılarım
- Saçma-sapan kavramlar! (14.11.2017)
- Noktali virgülün, kullanım alanları (26.10.2017)
- 'Hiç' mi, yoksa 'hiç' mi? Yoksa 'hiç' mi? (08.06.2017)
- Ad eşliğinde eylemler (01.05.2017)
- Kâfiyesiz şiîr mi olurmuş? (18.04.2017)
- Sayısal ile ölçeksel vurgulamalarda ve kanımsamalarda, kısa çizgi (02.01.2017)
- 'Kadın doğum' nedir? (17.11.2016 )
- TDK memurları, iyice zıvanadan çıkmış! (15.11.2016)
- Yumuşatılmayan sert sessizler (03.05.2016)
- Şiirlerimizdeki anlamsızlıklar (01.10.2015)
- Kısa çizgi kullanımından örnekler (17.02.2015)
Yazım kurallarının önemi (23.08.2013)
Türk Rezâlet Kurumu! (12.08.2013)
Bağlaçtan önce noktalı virgül ya da nokta (26.05.2013)
Apalca deyimler ve atasözleri (16.04.2013)
Yutulmuş "H" harfleri! (11.03.2013)



Öngörülen kimi yazılarım
Saçma-sapan kavramlar!
Güncel ve günlük dilimizde, o kadar yersiz ve saçma kavramlar kullanıyoruz ki, üzerine düşünce, delirmemek, elde değil!
 
 
2005 © Erol Sürül | erol-surul(at)alazli(dot)net
Ağbağımın, tüm hakları saklıdır.   |   Bu ağbağ, www.alazli.org olanaklarıyyla sağlanmıştır.
Impressum | Copyright | Telif   |   Ağbağ Yönelgesi
Güldürü  |  Ağ bağlantıları  |  Sözlüğüm
Düşmanlarımın çoğulluğu, nâdir dostluklarımın, kalitesini yükseltir.